Thiểu cơ làm suy yếu sức khỏe người cao tuổi thế nào?

Theo bác sĩ Nguyễn Minh Hồng, khoa bệnh cấp tính - cấp cứu, Viện Điều trị cán bộ cao cấp quân đội, Bệnh viện Quân đội Trung ương 108, một nghiên cứu thực hiện tại Việt Nam năm 2020 cho thấy có tới 49,2% người từ 60 tuổi trở lên bị thiểu cơ.

Tình trạng này khiến người cao tuổi suy giảm khả năng vận động, rối loạn chuyển hóa, giảm chất lượng cuộc sống, làm tăng nguy cơ nhập viện và thậm chí là tử vong.

Đáng chú ý, thiểu cơ còn liên quan mật thiết đến nhiều bệnh mạn tính thường gặp ở người cao tuổi như tim mạch, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp hay bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD).

Vì sao cơ bắp bị "hao mòn" theo tuổi tác?

Thiểu cơ thường khởi phát âm thầm và tiến triển chậm, khiến nhiều người chủ quan. Người bệnh có thể cảm thấy yếu cơ, sụt cân không chủ ý, nhanh mệt, giảm sức bền khi vận động. Các sinh hoạt hằng ngày như đứng lên, ngồi xuống, bưng bê đồ vật trở nên khó khăn hơn.

Một dấu hiệu quan trọng khác là tốc độ đi bộ chậm, dễ mất thăng bằng, làm tăng nguy cơ té ngã - vốn là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tàn phế ở người cao tuổi.

Khi xuất hiện những biểu hiện trên, người cao tuổi nên đi kiểm tra sớm để phát hiện và can thiệp kịp thời, tránh những biến chứng nặng nề về sau.

Theo bác sĩ Hồng, lão hóa tự nhiên là nguyên nhân chính gây thiểu cơ. Từ sau 40 tuổi, cơ thể bắt đầu mất khoảng 1 - 2% khối lượng cơ mỗi năm. Sau tuổi 50, sức mạnh cơ bắp suy giảm nhanh hơn và mức độ mất cơ tăng dần theo tuổi, ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt hằng ngày.

Bên cạnh quá trình lão hóa, nhiều yếu tố khác có thể khiến thiểu cơ diễn ra nhanh và nặng hơn. Lối sống ít vận động, béo phì hoặc suy dinh dưỡng, mắc các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, suy tim, đái tháo đường, bệnh thận mạn hay phổi tắc nghẽn mạn tính đều là những yếu tố nguy cơ quan trọng.

Ngoài ra tình trạng đề kháng insulin, thay đổi nồng độ các hormone như testosterone, hormone tăng trưởng (GH), suy dinh dưỡng kéo dài, thiếu protein hoặc giảm khả năng chuyển hóa protein cũng góp phần làm cơ bắp suy yếu. 

Sự suy giảm số lượng tế bào thần kinh điều khiển vận động cơ cũng là một yếu tố không thể bỏ qua.

Việc chẩn đoán thiểu cơ không chỉ dựa vào cảm giác chủ quan mà cần có các đánh giá cụ thể. Bác sĩ sẽ kiểm tra sức mạnh cơ bắp thông qua lực nắm tay, đánh giá khả năng vận động bằng các bài test như tốc độ đi bộ quãng ngắn, thời gian đứng lên, ngồi xuống ghế nhiều lần liên tiếp hoặc bài kiểm tra thể lực ngắn (SPPB).

Khối lượng cơ xương có thể được đo bằng các phương pháp hiện đại như DEXA hoặc phân tích trở kháng sinh học (BIA) để xác định mức độ thiểu cơ.

Chủ động phòng ngừa để làm chậm quá trình thiểu cơ

Bác sĩ Hồng cho hay hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho thiểu cơ, song hoàn toàn có thể kiểm soát và làm chậm quá trình này nếu phát hiện sớm và thay đổi lối sống phù hợp.

Tập luyện thể dục đều đặn đóng vai trò then chốt. Các bài tập tăng sức mạnh cơ bắp, đặc biệt là bài tập kháng lực, nên được thực hiện ít nhất 2 - 3 lần mỗi tuần. Bên cạnh đó, các bài tập tăng sức bền giúp xây dựng protein cơ và giảm mỡ trong cơ, còn các bài tập thăng bằng như yoga hay pilates giúp hạn chế nguy cơ té ngã.

Chế độ dinh dưỡng hợp lý cũng rất quan trọng. Người cao tuổi cần được cung cấp đủ protein trong khẩu phần ăn hằng ngày, ưu tiên các thực phẩm giàu acid amin thiết yếu như đậu nành, cá, thịt bò nhằm hạn chế mất khối lượng cơ và tăng cường sức mạnh sợi cơ.

Song song với đó là việc điều chỉnh lối sống, duy trì cân nặng hợp lý, ngừng hút thuốc, hạn chế rượu bia và kiểm soát tốt các bệnh lý nền.

"Thiểu cơ là tình trạng nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa. Tập thể dục đều đặn, ăn uống khoa học, thay đổi lối sống và chủ động kiểm tra sức khỏe chính là "chìa khóa" giúp người cao tuổi bảo vệ cơ bắp, duy trì khả năng vận động và chất lượng cuộc sống", bác sĩ Hồng khuyến cáo./.