Thế giới có 'tân vương' xe điện BYD

Doanh số EV của BYD trong năm qua tăng xấp xỉ 28%, trong khi Tesla giảm 28%. Khi thị trường xe điện toàn cầu bước vào giai đoạn điều chỉnh và các chính sách ưu đãi dần thu hẹp, áp lực về giá cùng sự chậm lại của nhu cầu đã bắt đầu làm lộ rõ những khác biệt cốt lõi về quy mô sản xuất và khả năng kiểm soát chi phí giữa hai "kỳ phùng địch thủ" Tesla và BYD.

Vì sao Tesla bị vượt mặt?

Tờ Financial Times ngày 2-1 nhận định sự thay đổi vị trí dẫn đầu này không phải do một biến cố đơn lẻ, mà là hệ quả của nhiều áp lực tích tụ từ nhiều phương diện.

Báo China Daily cùng ngày nhấn mạnh đây là lần đầu tiên trong lịch sử Tesla bị một đối thủ vượt mặt về doanh số bán xe điện cả năm, cho thấy sự dịch chuyển sâu sắc hơn trong trật tự thị trường toàn cầu.

Một yếu tố được nhiều phân tích quốc tế nhắc đến để lý giải sự hoán đổi vị trí này là các chính sách về xe điện, các ưu đãi thuế đối với xe điện tại Mỹ và châu Âu có điều chỉnh hoặc chấm dứt từ năm 2025.

Trước các thời điểm này, Tesla từng ghi nhận mức tăng doanh số đáng kể, song khi chính sách ưu đãi tại Mỹ và châu Âu thay đổi, nhu cầu tại các thị trường trọng yếu của Tesla cũng bắt đầu suy yếu.

Cuộc cạnh tranh giữa Tesla và BYD thường được nhìn nhận như một cuộc đua về giá, nhưng trọng tâm trong năm 2026 dường như không nằm ở việc ai giảm giá mạnh hơn. Thay vào đó, khả năng kiểm soát chi phí và duy trì mặt bằng giá ổn định được cho là yếu tố then chốt.

Trong suốt hai năm qua, Tesla đã liên tục điều chỉnh giá để kích cầu nhưng chưa mang lại hiệu quả tối ưu khi mức phục hồi doanh số không tương xứng với sự sụt giảm đáng kể về biên lợi nhuận.

Ngược lại, BYD tham gia thị trường với lợi thế khác biệt từ đầu nhờ danh mục sản phẩm đa dạng và chiến lược định giá cạnh tranh.

Điều này cho phép hãng không chỉ duy trì đà tăng trưởng trong môi trường cạnh tranh gay gắt như thị trường quê nhà, mà còn được nhận định là có khả năng thích ứng linh hoạt vượt trội so với nhiều đối thủ, theo Hãng tin Bloomberg ngày 3-1.

Một yếu tố khác được đề cập là tốc độ và nhịp độ đổi mới sản phẩm. Trang Sina Financial ngày 2-1 đề cập rằng Tesla chưa theo kịp nhu cầu ngày càng rõ đối với các mẫu xe điện có mức giá dễ tiếp cận hơn.

Trong năm 2025, các điều chỉnh của hãng chủ yếu tập trung vào việc tinh chỉnh sản phẩm hiện có và tung ra phiên bản giá thấp hơn của các mẫu Model Y và Model 3 để kích cầu ở các thị trường nhạy cảm về giá như châu Âu và châu Á, song tác động lên tổng thể doanh số vẫn còn hạn chế.

Ở chiều ngược lại, BYD duy trì nhịp ra mắt sản phẩm mới ổn định hơn. Tổ chức phân tích của Ngân hàng Deutsche dự báo hãng này sẽ tiếp tục lộ trình này trong năm 2026 để củng cố năng lực cạnh tranh với việc giới thiệu thêm mẫu xe và nền tảng công nghệ mới.

Lợi thế này giúp BYD giữ được sự quan tâm của thị trường trong bối cảnh nhu cầu xe điện toàn cầu chậm lại, và người mua có xu hướng cân nhắc kỹ hơn, chờ đợi những mẫu xe vừa mới vừa phù hợp túi tiền.

Bài học về khả năng thích ứng

Nếu phải chọn một khu vực phản ánh rõ sự dịch chuyển của cán cân cạnh tranh giữa Tesla và BYD, châu Âu chính là dẫn chứng điển hình.

Bước sang năm 2026, nhà phân tích Dan Ives của tổ chức Wedbush cho rằng khu vực này tiếp tục là "lực cản" đối với Tesla khi hãng vẫn gặp khó khăn trong việc được cơ quan quản lý châu Âu phê duyệt công nghệ tự lái hoàn toàn (FSD).

Trong khi đó, BYD tiếp tục củng cố vị thế tại châu Âu thông qua hai hướng: đưa ra các dòng xe có giá cạnh tranh và triển khai sản xuất tại chỗ.

Cuối tháng 12-2025, Hãng tin AFP dẫn đánh giá từ tổ chức Fitch Ratings cho biết việc xây dựng nhà máy ở Hungary của BYD được xem là một bước đi chiến lược giúp BYD thích ứng tốt hơn với môi trường thương mại quốc tế ngày càng phức tạp.

Bên cạnh các yếu tố kinh tế và sản phẩm, Tesla còn chịu tác động từ những vấn đề ngoài kỹ thuật, khi hình ảnh của hãng tại một số thị trường phương Tây trở nên nhạy cảm hơn vì các hoạt động chính trị của CEO Elon Musk trong năm 2025.

Dù mức độ ảnh hưởng của ông Musk khó có thể đo lường trực tiếp, nhưng việc suy giảm doanh số kéo dài cho thấy yếu tố hình ảnh thương hiệu ngày càng khó tách bạch với kết quả kinh doanh.

Bước sang năm 2026, các dự báo cho thấy hai đối thủ lớn nhất của thị trường xe điện toàn cầu đang đứng trước những hướng đi khác nhau.

Về phía BYD, nhịp độ tăng trưởng được dự báo sẽ tiếp tục duy trì. Ngân hàng Deutsche kỳ vọng việc liên tục bổ sung các dòng sản phẩm mới và triển khai nền tảng công nghệ mới có thể đưa tổng doanh số của hãng lên khoảng 5,3 triệu xe trong năm 2026.

Trong khi quan cảnh tương lai gần của Tesla lại ít lạc quan hơn. Tờ Financial Times cho biết phần lớn phân tích thị trường hiện nay dự báo doanh số xe điện năm 2026 của hãng chỉ đạt khoảng 1,75 triệu xe, và khó có khả năng sớm trở lại mức của năm 2024.