Từ năm 2026, trạm y tế xã phường được sắp xếp ra sao, có chức năng thế nào?

Trạm y tế không chỉ là "địa điểm tiêm chủng"

Trong nhiều năm, trạm y tế cấp xã thường được người dân nhớ đến với những hoạt động quen thuộc như tiêm chủng mở rộng, phát thuốc thông thường hay sơ cứu ban đầu.

Tuy nhiên, theo quy định mới, trạm y tế không còn là "điểm chạm y tế tối thiểu" mà được định vị là đơn vị cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu toàn diện cho cộng đồng.

Theo Thông tư 43, trạm y tế cấp xã là đơn vị sự nghiệp y tế công lập trực thuộc UBND xã, phường, đặc khu, có tư cách pháp nhân, con dấu, tài khoản riêng và được mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước, ngân hàng theo quy định.

Về quản lý, trạm y tế chịu sự quản lý trực tiếp của UBND cấp xã, đồng thời chịu sự chỉ đạo, hướng dẫn về chuyên môn của Sở Y tế và các đơn vị liên quan.

Thông tư cũng quy định mở rộng và hệ thống hóa chức năng của trạm y tế. Cụ thể, trạm y tế cấp xã có chức năng cung cấp và thực hiện các dịch vụ chuyên môn thuộc nhiều lĩnh vực phòng bệnh; khám chữa bệnh; quản lý, nâng cao sức khỏe cộng đồng; chăm sóc bà mẹ - trẻ em; chăm sóc người cao tuổi, người khuyết tật; dân số; an toàn thực phẩm; dược; thiết bị y tế và các dịch vụ y tế khác theo quy định.

Với cách tiếp cận này, trạm y tế được đặt vào trung tâm của chiến lược chuyển từ "chữa bệnh" sang "phòng bệnh", từ chăm sóc thụ động sang quản lý sức khỏe chủ động cho từng người dân.

22 nhiệm vụ, quyền hạn từ phòng dịch đến chuyển đổi số

Thông tư 43 quy định 22 nhóm nhiệm vụ, quyền hạn của trạm y tế cấp xã, trải rộng từ công tác y tế dự phòng đến ứng dụng công nghệ thông tin.

Ở mảng phòng bệnh và nâng cao sức khỏe cộng đồng, trạm y tế có trách nhiệm giám sát dịch tễ, phòng chống dịch bệnh truyền nhiễm, triển khai tiêm chủng, quản lý các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người dân.

Trong khám chữa bệnh, trạm y tế được tổ chức khám, điều trị ban đầu, sơ cấp cứu, phục hồi chức năng cơ bản và đặc biệt là ký hợp đồng với cơ quan bảo hiểm xã hội để khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế ngay tại trạm.

Bên cạnh đó là các nhiệm vụ về chăm sóc sức khỏe sinh sản, bà mẹ - trẻ em, công tác dân số, an toàn thực phẩm, bảo trợ xã hội, quản lý thuốc, vắc xin, hóa chất và thiết bị y tế.

Một điểm mới mang tính nền tảng là việc trạm y tế lập và quản lý hồ sơ sức khỏe cá nhân, triển khai hồ sơ sức khỏe điện tử, xây dựng và cập nhật cơ sở dữ liệu y tế, từng bước thực hiện chuyển đổi số trong chăm sóc sức khỏe ban đầu.

Ngoài ra, trạm y tế còn tham gia phòng chống thiên tai, thảm họa, tình trạng khẩn cấp về y tế, đào tạo, bồi dưỡng nhân lực y tế, tham gia nghiên cứu khoa học và các chương trình, dự án y tế theo phân công.

Theo quy định, lãnh đạo trạm y tế gồm giám đốc và phó giám đốc, do chủ tịch UBND cấp xã bổ nhiệm. Các tổ chức tối thiểu của trạm y tế bao gồm: văn phòng hoặc phòng hành chính tổng hợp; bộ phận dân số - trẻ em - bảo trợ xã hội; khoa phòng bệnh - an toàn thực phẩm; khoa khám chữa bệnh; khoa dược - thiết bị y tế - cận lâm sàng.

Tùy điều kiện thực tế, trạm y tế có thể tổ chức các điểm trạm trực thuộc nhằm bảo đảm người dân ở vùng xa, vùng khó khăn vẫn tiếp cận được dịch vụ y tế cơ bản.

Bộ Y tế yêu cầu chậm nhất đến 31-12-2030, các địa phương phải hoàn thành việc chuyển trạm y tế cấp xã thành đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc UBND cấp xã.

Trong thời gian chuyển tiếp, UBND cấp tỉnh có trách nhiệm bố trí mô hình quản lý phù hợp, bảo đảm nhân lực, thuốc men, thiết bị và điều kiện hoạt động cho trạm y tế.

Thông tư 43 cũng chính thức thay thế các quy định cũ liên quan đến chức năng, nhiệm vụ của trạm y tế và tổ chức dân số - kế hoạch hóa gia đình, tạo hành lang pháp lý thống nhất cho y tế cơ sở trong giai đoạn mới./.