NASA công bố bản đồ hồng ngoại toàn cảnh vũ trụ với 102 'màu'

Đây là bức tranh tổng hợp đầu tiên trong ít nhất bốn bản đồ toàn bầu trời mà sứ mệnh này của Cơ quan Hàng không vũ trụ Mỹ (NASA) dự kiến tạo ra, hứa hẹn mang lại kho dữ liệu khổng lồ cho giới thiên văn, theo trang LiveScience ngày 08/01.

SPHEREx là một dự án có quy mô và chi phí khiêm tốn nhưng mang tham vọng lớn, từ nghiên cứu giai đoạn bùng nổ sơ khai của vũ trụ cho đến việc truy tìm các thành phần băng giá trên các hành tinh - những thành phần có thể đã góp phần hình thành sự sống.

Điểm mạnh cốt lõi của SPHEREx nằm ở tầm nhìn toàn cảnh. Thiết bị này quét toàn bộ bầu trời mỗi sáu tháng, phân tách ánh sáng thành 102 "màu" hồng ngoại khác nhau mà mắt người không thể thấy.

Bản đồ đầu tiên, công bố vào tháng 12/2025, cho phép các nhà khoa học dựng nên bản đồ ba chiều của hàng trăm triệu thiên hà, đồng thời khảo sát chi tiết các ngôi sao, bụi vũ trụ và nhiều đối tượng khác.

Phóng lên ngày 12/3/2025, SPHEREx chỉ mất chưa đầy một tháng để bắt đầu quan sát vũ trụ. Trong nhiệm vụ kéo dài hai năm với ngân sách khoảng 488 triệu USD, kính viễn vọng này sẽ quét bầu trời đêm hai lần mỗi năm, chụp khoảng 3.600 ảnh mỗi ngày và thu thập dữ liệu từ hơn 450 triệu thiên hà.

Mỗi lần quét sẽ được chồng lên bản đồ trước đó, giúp phát hiện những tín hiệu vũ trụ ngày càng mờ nhạt.

Một trong những mục tiêu trọng tâm của SPHEREx là nghiên cứu "lạm phát vũ trụ" - giả thuyết về sự giãn nở siêu nhanh diễn ra chỉ trong phần nhỏ của giây đầu tiên sau Vụ Nổ Lớn (Big Bang).

Bằng cách lập bản đồ ba chiều của vũ trụ trên quy mô khổng lồ, SPHEREx được kỳ vọng sẽ ghi lại dấu vết thống kê của các "gợn sóng" do sự giãn nở để lại, giúp thu hẹp những giả thuyết về vật lý của vũ trụ sơ khai.

Tuy vậy sứ mệnh cũng đối mặt với thách thức từ sự bùng nổ của các chòm vệ tinh thương mại. Các mô phỏng gần đây cho thấy hơn 96% ảnh chụp của SPHEREx có chứa các vệt sáng của vệ tinh.

Khi số vệ tinh trên quỹ đạo được dự báo tăng từ khoảng 15.000 hiện nay lên tới một triệu vào cuối những năm 2030, giới khoa học lo ngại những tín hiệu vũ trụ mờ nhạt có thể bị che khuất vĩnh viễn./.