Bác Hồ về nước năm 1941: Dấu mốc lịch sử mở đường giải phóng dân tộc

Thời cơ lịch sử và quyết định trở về mang tầm chiến lược

Những năm đầu thập niên 40 của thế kỷ XX, tình hình thế giới và trong nước có những biến chuyển nhanh chóng, phức tạp. Ngày 15/6/1940, phát xít Đức tấn công và buộc Chính phủ Pháp đầu hàng đã làm rung chuyển cục diện chính trị quốc tế, trực tiếp tác động đến Đông Dương.

Trong bối cảnh đó, Nguyễn Ái Quốc đã sớm nhận định: “Đây là thời cơ thuận lợi cho cách mạng Việt Nam. Ta phải tìm mọi cách về nước để tranh thủ nắm thời cơ. Chậm trễ lúc này là có tội với cách mạng”_.

Ngày 28/01/1941, Người vượt qua cột mốc 108 (nay là cột mốc 675) về đến Pác Bó, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng (nay là xã Trường Hà, tỉnh Cao Bằng). Người lựa chọn Cao Bằng làm điểm đặt chân đầu tiên vì nhận định đây là vùng đất hội tụ đủ “thiên thời, địa lợi, nhân hoà” để xây dựng căn cứ địa cách mạng của cả nước.

Người nhấn mạnh: “Căn cứ địa Cao Bằng sẽ mở ra triển vọng lớn cho cách mạng nước ta. Cao Bằng có phong trào tốt từ trước, lại kề sát biên giới, lấy đó làm cơ sở liên lạc quốc tế rất thuận lợi”. Từ ngày 08/02/1941, Người chuyển đến hang Cốc Bó, thôn Pác Bó để sống và làm việc.

Sau khi về nước, tháng 5/1941, Người triệu tập và chủ trì Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 8 tại lán Khuổi Nậm (Pác Bó, xã Trường Hà). Trên cơ sở phân tích sâu sắc tình hình thế giới và trong nước, Hội nghị đã hoàn chỉnh sự chuyển hướng chiến lược của cách mạng Việt Nam, đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu; tiếp tục chủ trương tạm gác khẩu hiệu cách mạng ruộng đất, chỉ tịch thu ruộng đất của đế quốc và Việt gian, chia lại ruộng công, giảm tô, rồi sau này sẽ tiến lên thực hiện đầy đủ chính sách “người cày có ruộng”, xác lập mô hình chính quyền “dân chủ cộng hòa”.

Đặc biệt, Hội nghị nhận định “cuộc cách mạng Đông Dương phải kết liễu bằng một cuộc khởi nghĩa võ trang” cùng với việc nhấn mạnh vai trò xây dựng Đảng, đào tạo cán bộ và không ỷ lại vào các điều kiện bên ngoài đã tạo nền tảng lý luận và tổ chức vững chắc cho tiến trình cách mạng sau này.

Có thể khẳng định, Hội nghị Trung ương 8 là dấu mốc hoàn chỉnh đường lối giải phóng dân tộc, trực tiếp dẫn dắt cách mạng Việt Nam đến thắng lợi năm 1945.

Thành lập Mặt trận Việt Minh, phát triển công tác tuyên truyền, xây dựng quan hệ quốc tế

Xác định vai trò quan trọng của đại đoàn kết toàn dân, ngay khi về nước, Nguyễn Ái Quốc chỉ đạo công tác thí điểm xây dựng Mặt trận Việt Minh nhằm tập hợp các tầng lớp Nhân dân vào các đoàn thể cứu quốc, kiểm nghiệm và hoàn thiện phương pháp tổ chức trước khi mở rộng ra cả nước.

Phong trào được triển khai nhanh ở một số địa bàn trọng điểm của Cao Bằng và sớm lan tỏa trên phạm vi rộng với các hội cứu quốc như thanh niên, phụ nữ, nông dân, phụ lão, nhi đồng... Trước sự lớn mạnh của các đoàn thể cứu quốc ở các địa bàn thí điểm, tháng 4/1941, Hội nghị cán bộ Cao Bằng họp rút kinh nghiệm về tổ chức Mặt trận Việt Minh.

Trên cơ sở của những kinh nghiệm này, ngày 19/5/1941, Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 8 quyết định thành lập Mặt trận Việt Minh, chính thức tạo ra hình thức tổ chức rộng rãi, thống nhất lực lượng yêu nước trên phạm vi cả nước. Cùng với đó, việc mở các “con đường quần chúng”, phát triển phong trào “Nam tiến”, kết nối Cao Bằng với các địa bàn Việt Bắc và miền xuôi đã hình thành thế liên hoàn giữa căn cứ địa và phong trào cả nước – tiền đề cho sự ra đời của Khu giải phóng sau này.

Cùng với việc xây dựng mặt trận và cơ sở quần chúng, Nguyễn Ái Quốc đặc biệt coi trọng công tác tuyên truyền, huấn luyện và đào tạo cán bộ. Các lớp huấn luyện được tổ chức linh hoạt, phù hợp từng đối tượng cán bộ, nhất là thanh niên; nội dung thiết thực, đi từ dễ đến khó, từ trước mắt đến lâu dài, kết hợp bồi dưỡng lý luận với rèn luyện thực tiễn và nhấn mạnh vấn đề đạo đức cách mạng, qua đó tạo nên đội ngũ cán bộ vừa có bản lĩnh chính trị, vừa gắn bó mật thiết với Nhân dân.

Trên mặt trận tuyên truyền, tháng 8/1941, Người trực tiếp phụ trách xuất bản báo Việt Nam độc lập và biên soạn nhiều tác phẩm, tài liệu phục vụ tuyên truyền, huấn luyện như “Con đường giải phóng”, “Mười điều Việt Minh”, “Lịch sử nước ta”, “Địa dư Cao Bằng”, “Việt Minh ngũ tự kinh”, Cách đánh du kích, Lịch sử nước ta, Lịch sử Đảng Cộng sản Liên Xô tóm tắt… đã góp phần truyền bá tư tưởng cách mạng, cổ vũ tinh thần yêu nước, nâng cao nhận thức chính trị trong quần chúng. Trong điều kiện hoạt động bí mật, những hoạt động này đã phát huy hiệu quả vượt ra ngoài phạm vi Cao Bằng, tạo sức lan tỏa mạnh mẽ.

Đến cuối năm 1944, trước yêu cầu thực tiễn và thời cơ có nhiều biến chuyển, Người chỉ rõ: đấu tranh phải tiến dần từ chính trị sang quân sự nhưng “chính trị trọng hơn quân sự”, cần một hình thức phù hợp. Vì vậy, Người chỉ thị thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân.

Ngày 22/12/1944, Đội được thành lập tại khu rừng thuộc Nguyên Bình (tỉnh Cao Bằng), gồm 34 chiến sĩ với 34 khẩu súng các loại, chia làm 3 tiểu đội, có chi bộ Đảng lãnh đạo, do đồng chí Võ Nguyên Giáp làm chỉ huy. Chỉ sau hai ngày thành lập, Đội lần lượt giành thắng lợi ở Phai Khắt (25/12/1944) và Nà Ngần (26/12/1944), gây tiếng vang lớn, cổ vũ mạnh mẽ phong trào cách mạng trong cả nước.

Trên mặt trận đối ngoại, từ Pác Bó, Nguyễn Ái Quốc chủ động xây dựng quan hệ quốc tế để tranh thủ các điều kiện thuận lợi cho cách mạng. Tháng 8/1942, Người lấy tên là Hồ Chí Minh, sang Trung Quốc với tư cách là đại biểu của phong trào Việt Minh và đại diện của Phân hội Việt Nam thuộc Hiệp hội quốc tế chống xâm lược. Tuy nhiên, Người bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt và giam cầm; sau hơn 1 năm, trải qua hơn 30 nhà lao của 13 huyện thuộc tỉnh Quảng Tây, với sự hỗ trợ, giúp đỡ của bạn bè quốc tế, Người được trả tự do.

Tháng 02/1945, Người tiếp tục sang Côn Minh để tham dự Hội nghị Đồng minh chống phát xít, trực tiếp liên lạc với quân đội Đồng minh, bàn về việc phối hợp chiến đấu chống phát xít; chủ động đặt quan hệ với Mỹ, tranh thủ sự giúp đỡ vật chất từ phía Mỹ và hạn chế sự phá hoại của Quốc dân Đảng Trung Hoa đang tích cực chuẩn bị cho kế hoạch “Hoa quân nhập Việt” sau chiến tranh.

Khi thời cơ tổng khởi nghĩa đến gần, tháng 5/1945, Người quyết định chuyển trung tâm lãnh đạo từ Pác Bó về Tân Trào (tỉnh Tuyên Quang) để thuận tiện cho việc chỉ đạo phong trào chung toàn quốc; chỉ thị thành lập Khu giải phóng Việt Bắc; thống nhất lực lượng vũ trang thành Việt Nam giải phóng quân và kêu gọi tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước.

Ý nghĩa lịch sử sâu sắc và giá trị thời đại bền vững

Việc lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trở về Tổ quốc đã đáp ứng đòi hỏi khách quan của phong trào cách mạng trong nước và sự phát triển của tiến trình lịch sử đấu tranh giành độc lập, giải phóng dân tộc Việt Nam. Người đã cùng Trung ương Đảng hoàn chỉnh chuyển hướng chỉ đạo chiến lược, phát triển đường lối cách mạng giải phóng dân tộc, quy tụ lực lượng toàn Đảng, toàn dân vào mục tiêu cao nhất là giành độc lập dân tộc, giành chính quyền về tay Nhân dân.

Người cũng chủ động xây dựng quan hệ với lực lượng đồng minh chống chủ nghĩa phát xít, huy động sự ủng hộ quốc tế đối với cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, góp phần quan trọng vào thành công của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Sự kiện Bác Hồ về nước mùa Xuân năm 1941 thể hiện tầm nhìn chiến lược của vị lãnh tụ thiên tài và để lại những bài học lớn cho cách mạng Việt Nam về: Xây dựng căn cứ địa và lực lượng cách mạng; Dự báo và nhận định, đánh giá đúng tình hình, xu thế vận động của cách mạng, từ đó kịp thời chuyển hướng chỉ đạo chiến lược, sách lược cách mạng phù hợp với tình hình thực tiễn đặt ra; Xác định đúng “thời cơ”, nhiệm vụ cách mạng; Xây dựng thế trận lòng dân tuyệt đối trung thành với Đảng và cách mạng; Tập hợp, xây dựng lực lượng cách mạng trong một mặt trận thống nhất rộng rãi; Xây dựng Đảng, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng.

Việc Bác Hồ về nước năm 1941 đã mở ra giai đoạn phát triển mới của cách mạng Việt Nam - giai đoạn chuẩn bị toàn diện để tiến tới Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945. Từ Pác Bó, Trung ương Đảng đã hoàn chỉnh đường lối giải phóng dân tộc, xây dựng lực lượng, nắm bắt thời cơ và phát huy cao độ sức mạnh đại đoàn kết toàn dân.

Kỷ niệm 85 năm Ngày Bác Hồ về nước không chỉ là dịp tri ân vị lãnh tụ vĩ đại mà còn là lời nhắc nhở sâu sắc về trách nhiệm của hôm nay: Kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, củng cố niềm tin, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, xây dựng đất nước “đàng hoàng hơn, to đẹp hơn” như Bác hằng mong muốn./.